Przykładowy wpis — Przedawnienie roszczeń: sześć lat, trzy lata i koniec roku

Od 9 lipca 2018 roku przedawnienie liczy się inaczej niż przez poprzednie pół wieku. Ogólny termin skrócono z dziesięciu do sześciu lat, a większość terminów kończy się dopiero z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Ta druga zmiana wciąż zaskakuje zarówno wierzycieli, jak i dłużników.

§ 1Czym jest przedawnienie

Przedawnienie nie oznacza, że dług znika. Roszczenie nadal istnieje, ale po upływie terminu dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia — wystarczy, że w sądzie podniesie zarzut przedawnienia. Jeśli mimo to zapłaci, nie może później żądać zwrotu pieniędzy¹.

Inaczej jest w przypadku konsumentów. Po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi² — sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu, nawet jeśli konsument o nim nie wspomni.

§ 2Jakie są terminy

Podstawowe zasady zapisano w jednym przepisie, który warto znać niemal na pamięć:

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Art. 118 Kodeksu cywilnego

Przepisy szczególne przewidują jednak wiele wyjątków. Najczęściej spotykane zebraliśmy w tabeli.

Zwróć uwagę: terminy dwuletnie również kończą się z końcem roku. Reguła „ostatniego dnia roku” nie działa dopiero przy terminach krótszych niż dwa lata.

§ 3Koniec roku kalendarzowego w praktyce

Przykład: faktura z terminem płatności do 15 marca 2024 r., wystawiona przez przedsiębiorcę innemu przedsiębiorcy. Roszczenie jest związane z działalnością gospodarczą, więc przedawnia się po trzech latach. Trzy lata od dnia wymagalności upłynęłyby w marcu 2027 r. — ale koniec terminu przypada na 31 grudnia 2027 r.

W praktyce oznacza to, że wszystkie faktury wymagalne w danym roku przedawniają się tego samego dnia. Warto mieć ten dzień w kalendarzu — i nie zostawiać pozwu na ostatni tydzień grudnia, między świętami.

§ 4Co przerywa bieg przedawnienia

Kodeks wymienia trzy zdarzenia, po których termin przestaje biec:

• każda czynność przed sądem, komornikiem lub sądem polubownym podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia — np. pozew lub wniosek egzekucyjny;
• uznanie roszczenia przez dłużnika — także dorozumiane, np. prośba o rozłożenie długu na raty;
• wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo — w całości³. Uwaga: zwykłe wezwanie do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia. To jeden z najczęstszych błędów, z jakimi przychodzą do nas wierzyciele.

§ 5Gdy termin już minął

W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności⁴. W sporach między przedsiębiorcami podobny skutek bywa możliwy, gdy powołanie się na przedawnienie stanowiłoby nadużycie prawa — ale to rzadkie wyjątki, nie strategia.

Zmiany z 2018 roku objęły także roszczenia powstałe wcześniej i nieprzedawnione w dniu wejścia ustawy w życie⁵. Jeśli masz należności sprzed kilku lat, policz terminy jeszcze raz — według obecnych zasad.

1. Art. 411 pkt 3 k.c. ↩
2. Art. 117 § 2¹ k.c. ↩
3. Art. 124 § 1 k.c. ↩
4. Art. 117¹ § 1 k.c. ↩
5. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104), w mocy od 9 lipca 2018 r.; przepisy przejściowe zawiera art. 5 tej ustawy. ↩